Rotacyzm (reranie). Rodzaje i przyczyny.

Wada ta zwana inaczej RERANIEM polega na nieprawidłowej realizacji głoski r. 

FORMY ROTACYZMU:
· Mogirotacyzm - to opuszczanie głoski [r].

· Pararotacyzm - wymawianie zamiast [r] jakiegoś innego dźwięku, np. [l], [u], [i].
· Zniekształcone formy [r] określane są mianem rotacyzmu właściwego.

Najczęściej pojawiające się formy wadliwe w obrębie rotacyzmu właściwego:

•   rotacyzm języczkowy (zamiast czubka języka, drgania wykonywane są przez języczek znajdujący się na końcu podniebienia miękkiego) 
•   rotacyzm wargowy:     * dwuwargowy (drgają obie wargi - furmańskie r );

                                            * wargowo - zębowy (dźwięk powstaje w wyniku drgania dolnej wargi zbliżonej do górnych siekaczy lub górnej wargi zbliżonej do dolnych siekaczy)

•   rotacyzm międzyzębowy (polega na drganiu czubka języka wsuniętego między zęby)
•   rotacyzm policzkowy (boczna krawędź języka wsuwana jest między zęby, drgając wprawia w ruch cały policzek)
•   rotacyzm boczny (strumień powietrza w trakcie wymawiania r kierowany jest w bok, a język nie drga)
•   rotacyzm podniebienny (polega na zbliżeniu tylnej części języka do podniebienia miękkiego. Podczas artykulacji wibruje całe podniebienie miękkie)
•   rotacyzm gardłowy (powstaje między nasadą języka a tylną ścianą gardła. Wymowa głoski r gardłowa z wibracją języka i podniebienia miękkiego- zbliżona jest do wymowy francuskiej dźwięku r)
•   rotacyzm nosowy (realizacja nosowa głoski r często współwystępuje z nosową wymową innych dźwięków; nosowa artykulacja głoski r swoim brzmieniem zbliżona jest do ng i powstaje w wyniku nie domykania wejścia do jamy nosowej)
• rotacyzm krtaniowy (polega na wadliwej, krtaniowej realizacji głoski r)
• rotacyzm językowo - wargowy (polega na wadliwej językowo - wargowej artykulacji głoski r)
• rotacyzm językowo - boczny (wadliwa językowa boczna, często jednouderzeniowa artykulacja głoski r)
• reranie świszczące (wymowa głoski r jest znacznie przedłużona i wzmocniona)

PRZYCZYNY ROTACYZMU

Przyczyną rotacyzmu jest niedostateczna sprawność ruchowa czubka języka, który wskutek tego nie wykonuje drobnych, subtelnych ruchów wibracyjnych, koniecznych do wytworzenia prawidłowego „r”. Istotne znaczenie ma również sama budowa anatomiczna języka: jeśli jest on zbyt duży i gruby albo też napięcie mięśniowe języka jest wzmożone lub osłabione czy wreszcie wędzidełko językowe jest zbyt krótkie, to wykonanie ruchów koniecznych do wytworzenia prawidłowej głoski „r” nie będzie możliwe. Ponadto wadliwa wymowa dźwięku „r” może być spowodowana obniżonym poziomem słuchu, opóźnionym rozwojem ruchowym i umysłowym oraz oddziaływaniem nieprawidłowego wzoru wymowy osób z otoczenia dziecka, a także słabą zdolnością dziecka do koncentrowania uwagi na dźwiękach mowy.

Z dzieckiem, które nie wymawia w ogóle „r” lub zastępuje je inną głoską ćwiczenia można rozpocząć dopiero koło 6 roku życia. Do tego czasu dziecko ma prawo nie wymawiać „r”. Jeżeli natomiast dziecko zniekształca „r” w jakiś sposób opisany powyżej, to znaczy, że ma wadę wymowy, i w tym wypadku nauczanie poprawnego „r” należy rozpocząć możliwie jak najwcześniej. Spółgłoska „r” jest głoską przedniojęzykowo- dziąsłową, drżącą, ustną, twardą i dźwięczną. Przy jej wymowie koniuszek języka wibruje przy górnych dziąsłach. Boki języka przylegają do wewnętrznych powierzchni górnych zębów i dziąseł. Podniebienie miękkie uniesione i cofnięte zamyka przejście do jamy nosowej.

Okres zdania

Drugi okres wyodrębniony przez Leona Kaczmarka nosi nazwę okresu zdania.

Okres zdania przypada na 2 rok życia. Dziecko w tym wieku: 

Okres wyrazu - dziecko potrafi wypowiedzieć wszystkie samogłoski z wyjątkiem nosowych „ą”, „ę” oraz spółgłoski: wargowe p, b, m; przedniojęzykowo - zębowe: t, d, n; tylnojęzykowe k, g i środkowojęzykowe ś, a czasami też ć. Pozostałe spółgłoski zastępuje innymi, podobnymi.

W tym okresie cechą charakterystyczną jest to, iż dziecko wypowiada tylko pierwszą lub ostatnią sylabę wyrazu. Wyraz pełni w tym momencie funkcję zdania.

W tym wieku możemy również zaobserwować zjawisko nazwane: EKSPLOZJĄ NAZYWANIA, która przypada na 18 miesiąca życia.

Dwa typy wczesnego rozwoju językowego:

- styl referencyjny - dominacja rzeczowników

- styl ekspresyjny - używanie szerokiego zbioru wyrazów różnych typów, w większości zdań zawierających stwierdzenia.

Sygmatyzm (seplenienie). Rodzaje i przyczyny seplenienia.

Symatyzm (seplenienie) to wadliwe wymawianie głoski lub zespołu głosek należących do następujących szeregów:
- ciszącego (ś, ć, ź, dź)
- syczącego (s, c, z, dz)
- szumiącego (sz, cz, ż, rz, dż)

W obrębie sygmatyzmu występuje:
1. parasygmatyzm, czyli zastępowanie jednych głosek innymi, realizowanymi prawidłowo (np. szafa - safa, czapka - ciapka)
2. mogisygmatyzm, czyli opuszczenia dźwięku (np. koza - koa, szafa - afa)
3. sygmatyzm właściwy, czyli deformacje głosek. Najbardziej popularne rodzaje sygmatyzmu właściwego to:

*seplenienie międzyzębowe
W trakcie realizacji głosek należących do trzech szeregów, dziecko wsuwa język między zęby.
Przyczyny: brak pionizacji języka, oddychanie ustami, niewłaściwy wzorzec oddychania, a także niewłaściwy wzorzec wymowy z otoczenia. Podczas terapii należy uczyć dziecko nie tylko wymowy, ale także właściwego sposobu połykania i oddychania.

*seplenienie przyzębowe
Polega na płaskim ułożeniu masy języka na dnie jamy ustnej, podczas realizacji głosek.

*seplenienie wargowo-zębowe
 Dosuwanie dolnej wargi do krawędzi górnych zębów w trakcie realizacji głosek. Język wówczas jest nieczynny i nie bierze udziału w artykulacji.
Przyczyny: wada tyłozgryzu,

*seplenienie boczne
Polega na kierowaniu strumienia powietrza w trakcie realizowania głosek trzech szeregów w bok, prawo, lewo, lub w oba policzki jednocześnie.
Przyczyną może być zbyt długie ssanie smoczka.

*seplenienie nosowe
Nosowe zabarwienie artykulacji głosek.

Osoby dotknięte sygmatyzmem mają często poważne problemy w życiu osobistym jak również w edukacji.

Z powodu seplenienia wiele dzieci i osób dorosłych czuje się niedowartościowanym, odrzuconym, wyśmiewanym przez otoczenie (choć nie zawsze jest tak w istocie).

Nowoczesne techniki terapeutyczne pozwalają w wielu wypadkach na wyeliminowanie tej przypadłości lub na jej znaczne ukrycie.

Kształtowanie się mowy w pierwszym roku życia dziecka.

Leon Kaczmarek, znany XX wieczny językoznawca, ojciec polskiej logopedii, podzielił rozwój mowy dziecka na cztery okresy:

I. okres melodii - od urodzenia do ukończenia pierwszego roku życia.

II. okres wyrazu - od ukończenia pierwszego roku życia do ukończenia 24 miesiąca życia dziecka.

III. okres zdania - od ukończenia trzeciego roku życia do ukończenia 36 miesiąca życia dziecka.

IV. okres swoistej mowy dziecka - od ukończenia 3 roku życia do 7 roku życia.

Okres melodii...

Na początku charakteryzuje się krzykiem i płaczem. Za jego pomocą dziecko sygnalizuje matce swoją potrzebę (głód, dyskomfort z powodu zimna, czy mokrej pieluszki). 

W 2 - 3 miesiącu życia pojawia się odruch bezwarunkowy tzw. głużenie (gruchanie), które jest jednakowe na wszystkich kontynentach oraz występuje u dzieci głuchych. Głużenie charakteryzuje się wydawaniem przez niemowlę różnych dźwięków, a w tym samogłosek, spółgłosek, grup spółgłoskowych i samogłoskowych oraz towarzyszącymi im nieskoordynowanymi ruchami ciała i kończyn. Gruchanie występuje wówczas, gdy dziecko jest zadowolone i odprężone. 

Około 6 miesiąca dziecko przechodzi w kolejną fazę rozwojową, a mianowicie w okres gaworzenia. Gaworzenie jest odruchem warunkowym i charakteryzuje się zamierzonym wydawaniem i powtarzaniem dźwięków. Na początku tego okresu pojawiają się pierwsze sylaby (ma, ta, ba, później: ma - ma, ta - ta, ba - ba), które dziecko powtarza wielokrotnie, ale nie przypisuje im konkretnego znaczenia. 

Filmik przedstawiający gaworzenie siedmiomiesięcznej Martynki:

Z końcem pierwszego roku życia wypowiada już 3 - 5 wyrazy najczęściej są to: mama, baba, tata.

Głoski pojawiające się w ontogenezie w pierwszym roku życia: a,e,u,i,m,n, p,b,n,t,d.

Do porozumiewania się dzieci w pierwszym roku używają również zachowań niewerbalnych, takich jak:

- płacz (podstawowy, płacz z bólu i płacz gniewny)

- gesty (wskazujące i reprezentujące)

- mimika (uśmiech - 2 miesiąc życia, śmiech - 4 miesiąc życia)

Zaburzenia pragmatyki.

Bardzo ważną rolę w procesie komunikacji pełni językowa sprawność pragmatyczna, czyli umiejętność stosowania zasad rządzących językiem w danej grupie społecznej. 
Jednym z zaburzeń pragmatycznych jest autyzm. 
Trochę więcej o objawach tej choroby opowie nam Joanna Grochowska, która zajmuje się diagnozowaniem autyzmu i terapią dzieci autystycznych:

Są różne rodzaje terapii wspierające rozwój dzieci autystycznych. Jedną z nich jest hipoterapia:

Koń okazuje się dobrym sprzymierzeńcem w terapii autyzmu. Już sam kontakt ze zwierzęciem korzystnie wpływa na psychikę dziecka. Koń jest wielki, miękki, ciepły. Dziecko przytula się, a przynajmniej chce go pogłaskać, dotknąć.

Wytwarza się trwała więź między dzieckiem, a koniem. Dla dziecka jazda jest przyjemnością i dlatego aktywnie, spontanicznie uczestniczy w tej terapii. Sam kontakt z dużym zwierzęciem jest przeżyciem. Dziecko spontanicznie wyzwala szereg emocji: najpierw strach, lęk ,aż po ogromną radość.

Zajęcia są oczywiście prowadzone indywidualnie.

W hipoterapii efekty widoczne są dopiero po kilku latach, a u dzieci zauważa się :
-lepszą koordynację wzrokowo-ruchową,
-spadek wagi ciała,
-równowagę ciała,
-poprawę świadomości własnego ciała,
-poprawę postawy ciała,
-koncentrację uwagi na zajęciach.

Wokół mowy...

Jak już wiecie logopedia zajmuje się rozwojem i terapią mowy. 

Jednakże czym jest mowa czym się różni od języka? 

Dlaczego komunikacja pełni ważną rolę w naszym życiu? 

Jak uczymy się mowy?

Na te pytania warto sobie odpowiedzieć aby zrozumieć dokładniej cel, sens i znaczenie terapii logopedycznej u dzieci. 

Mowa jest najczęściej definiowana jako konkretny akt porozumiewania się ludzi za pomocą dźwięków przy wykorzystaniu znaków i reguł językowych. 

Język jest to abstrakcyjny system znaków i reguł posługiwania się nimi.

Potocznie, rzecz ujmując zależność między językiem, a mową jest taka jak między młotkiem, a wybijaniem gwoździ. Język to konkretne narzędzie, a mowa to realizacja tego procesu.

Jeśli chodzi o nabywanie języka u dzieci zdania wśród badaczy na ten temat są podzielone:

Skinner uważa, że czynnikiem rozwoju mowy jest stymulacja środowiska, a język jest nabywany przez naśladowanie języka dorosłych. Inną koncepcje stworzył Piaget. Uważa on, że na opanowanie języka ma wpływ doskonalenie innych procesów poznawczych takich jak myślenie, uwaga czy pamięć.

Z językiem i mową ściśle powiązane jest pojęcie komunikacji, ponieważ głównym celem tego procesu jest przekazanie informacji lub zmiana zachowania określonej osoby lub grupy osób.

Jednakże nawet poprawne użycie języka nie warunkuje prawidłowego aktu komunikacji, ponieważ składa się ona również z innych elementów.

Patrz: proces komunikacji.

Jednakże więcej na ten temat później.

;-)

Pozdrawiam i zapraszam do wyrażania swoich opinii na temat mowy, języka, teorii jego nabywania i aktu komunikacji.

  

Wprowadzenie do świata logopedii

Czym jest logopedia?

Logopedia jest nauką o kształtowaniu właściwej mowy w okresie jej rozwoju i jej doskonaleniu w późniejszym okresie (logopedia ogólna), a także o usuwaniu różnego rodzaju wad i zaburzeń mowy.